admin 
ผนึกความเชี่ยวชาญ 3 บริษัท สร้างระบบซัพพลายเชนย้อนกลับ ตั้งแต่ชุมชนคัดแยกขยะ การแปรรูปพลาสติก สู่การผลิตเม็ด rPET Food Grade และนำกลับมาเป็นบรรจุภัณฑ์ใหม่ พร้อมเปลี่ยนโครงการนำร่องสู่กระบวนการจัดหาวัตถุดิบเต็มรูปแบบ
การสร้างระบบจัดการขยะพลาสติกให้เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม ไม่ได้จบลงที่การรณรงค์ให้ประชาชนคัดแยกขยะ หรือการนำพลาสติกใช้แล้วเข้าสู่โรงงานรีไซเคิลเท่านั้น แต่ต้องมีระบบรองรับตลอดเส้นทาง ตั้งแต่การรวบรวมบรรจุภัณฑ์หลังการบริโภค การจัดการวัตถุดิบให้ได้คุณภาพ ไปจนถึงการนำกลับมาใช้ในกระบวนการผลิตอีกครั้ง
นี่คือโจทย์ที่ภาคเอกชน 3 บริษัท ได้แก่ บริษัท หาดทิพย์ จำกัด (มหาชน) หรือ HTC บริษัท อ๊อกซิเทค จำกัด และบริษัท รอยซ์ ยูนิเวอร์แซล จำกัด ร่วมกันพัฒนาผ่านโครงการ “พันธมิตรเพื่อการรีไซเคิลในภาคใต้” หรือ Southern Recycling Alliance โดยนำความเชี่ยวชาญของแต่ละองค์กรมาเชื่อมต่อเป็นระบบซัพพลายเชนย้อนกลับ (Reverse Supply Chain) เพื่อขับเคลื่อนการรีไซเคิลขวดพลาสติก PET แบบ Bottle-to-Bottle ตั้งแต่ชุมชนในภาคใต้ไปจนถึงโรงงานผลิตเครื่องดื่ม
ความร่วมมือครั้งนี้มีพัฒนาการสำคัญจากการเริ่มต้นเป็นโครงการนำร่องในปี 2568 ซึ่งสามารถนำขวด PET ใช้แล้วจากภาคใต้กลับมาแปรรูปเป็นเม็ดพลาสติก rPET ได้ประมาณ 100 ตัน ตามเป้าหมาย ก่อนยกระดับเป็นกระบวนการจัดหาวัตถุดิบตามปกติเต็มรูปแบบในเดือนกันยายน 2569 สะท้อนการเปลี่ยนจากกิจกรรมความร่วมมือด้านสิ่งแวดล้อมไปสู่การสร้างระบบธุรกิจที่เชื่อมโยงชุมชนกับอุตสาหกรรมอย่างเป็นรูปธรรม
3 บริษัท 3 บทบาท สร้างระบบรีไซเคิลที่เชื่อมโยงตลอดห่วงโซ่
หัวใจของ Southern Recycling Alliance คือการแบ่งบทบาทการทำงานตามความเชี่ยวชาญของแต่ละบริษัท เพื่อให้กระบวนการรีไซเคิลตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทางสามารถดำเนินต่อเนื่องกันได้
บริษัท หาดทิพย์ จำกัด (มหาชน) ผู้ผลิตและจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ในเครือโคคา-โคล่าในพื้นที่ 14 จังหวัดภาคใต้ เป็นผู้ริเริ่มและผลักดันความร่วมมือ ทำหน้าที่จัดซื้อเม็ดพลาสติก rPET เพื่อนำกลับไปผลิตเป็นบรรจุภัณฑ์เครื่องดื่มใหม่ที่โรงงานพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี
บริษัท อ๊อกซิเทค จำกัด รับผิดชอบการรวบรวมขวด PET ใช้แล้วจากชุมชนและเครือข่ายผู้เก็บรวบรวมในภาคใต้ ตั้งแต่การรับซื้อ คัดแยก ทำความสะอาด ไปจนถึงการบดเป็นเกล็ดพลาสติก (PET Flake) หรืออัดเป็นก้อน (Bale) เพื่อเตรียมส่งต่อเข้าสู่กระบวนการผลิต
ส่วนบริษัท รอยซ์ ยูนิเวอร์แซล จำกัด ทำหน้าที่ประสานงานจัดหาวัตถุดิบจากอ๊อกซิเทค และแปรรูปเกล็ดพลาสติกให้เป็นเม็ดพลาสติก rPET เกรดสัมผัสอาหาร (Food Grade) ตามมาตรฐานที่กำหนด ก่อนส่งกลับให้หาดทิพย์นำไปผลิตเป็นขวดเครื่องดื่มใหม่
การเชื่อมโยงบทบาทดังกล่าวทำให้ความต้องการวัตถุดิบของภาคอุตสาหกรรมมีความสัมพันธ์กับระบบจัดเก็บขยะในชุมชนโดยตรง ขณะเดียวกันยังสร้างช่องทางให้พลาสติกใช้แล้วสามารถกลับเข้าสู่กระบวนการผลิต แทนที่จะจบลงเป็นขยะที่ไม่มีปลายทางรองรับ
เริ่มจากชุมชน สร้างระบบคัดแยกขยะที่มีผู้รับซื้อและปลายทางชัดเจน
แม้กระบวนการปลายทางจะเป็นเทคโนโลยีการผลิตเม็ดพลาสติก rPET แต่ความสำเร็จของระบบเริ่มต้นจากการจัดการขยะที่ต้นทาง โดยเฉพาะพื้นที่เกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา ซึ่งเป็นหนึ่งในพื้นที่สำคัญของการทำงานร่วมกับชุมชน
นันทิวัต ธรรมหทัย รองประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายปฏิบัติการ – องค์กรสัมพันธ์และการสื่อสาร บริษัท หาดทิพย์ จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า การดำเนินงานด้านการจัดการขยะบนเกาะเริ่มต้นตั้งแต่ปี 2561 โดยมูลนิธิโคคา-โคล่า ร่วมกับองค์การระหว่างประเทศเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ (IUCN) ก่อนที่หาดทิพย์จะเข้ามารับช่วงดูแลโครงการต่อในปัจจุบัน
รูปแบบการดำเนินงานอาศัยเครือข่ายอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) เป็นกลไกประสานงานกับครัวเรือน โดยแจกถุงตาข่ายขนาดใหญ่ให้แต่ละครัวเรือนแขวนไว้หน้าบ้าน เพื่อคัดแยกและรวบรวมบรรจุภัณฑ์ใช้แล้วที่สามารถนำกลับมารีไซเคิลได้ เมื่อถึงรอบนัดหมาย อสม. จะรวบรวมบรรจุภัณฑ์มาตรวจสอบความสะอาด ก่อนขนส่งออกจากเกาะผ่านท่าเทียบเรืออ่าวท่าเลน จังหวัดกระบี่ เพื่อส่งต่อให้อ๊อกซิเทครับซื้อและเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิล
ระบบนี้ยังสร้างประโยชน์กลับคืนสู่ชุมชน โดยจุดรวบรวมขวด PET ในพื้นที่บ้านของประธาน อสม. หมู่ที่ 1 เขตเทศบาลตำบลเกาะยาว เป็นตัวอย่างของการจัดการวัสดุรีไซเคิลที่ช่วยสร้างรายได้และเงินออมเข้าสู่กองทุนหมู่บ้านอย่างสม่ำเสมอ
ผลการสำรวจเกาะยาวน้อยและเกาะยาวใหญ่ที่หาดทิพย์ร่วมกับมหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ตดำเนินการในช่วงต้นปี 2569 พบว่า ในปีก่อนหน้า มีบรรจุภัณฑ์จากผลิตภัณฑ์ของหาดทิพย์เข้าสู่เกาะทั้งสองรวมประมาณ 37 ตัน ขณะที่กลไกชุมชนสามารถรวบรวมบรรจุภัณฑ์ใช้แล้วออกจากพื้นที่เพื่อเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลได้ประมาณ 100 ตัน
ในจำนวนนี้เป็นขวด PET จากผลิตภัณฑ์ของหาดทิพย์ที่เข้าสู่เกาะทั้งสองประมาณ 22 ตัน ขณะที่โครงการร่วมกับชุมชนสามารถนำขวด PET ออกจากเกาะเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลได้ประมาณ 60 ตัน
ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนศักยภาพของการจัดการขยะระดับชุมชนที่ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการจัดเก็บบรรจุภัณฑ์จากผลิตภัณฑ์ของบริษัทที่เข้ามาในพื้นที่ แต่สามารถรวบรวมวัสดุรีไซเคิลจากแหล่งอื่นเข้าสู่ระบบได้ด้วย
อ๊อกซิเทคเชื่อมชุมชนกับอุตสาหกรรม ย้ำคุณภาพวัตถุดิบเป็นหัวใจของ rPET
เมื่อขวด PET ใช้แล้วถูกส่งออกจากชุมชนเข้าสู่แหล่งรวบรวมของอ๊อกซิเทคที่อำเภอเหนือคลอง จังหวัดกระบี่ จะผ่านการคัดแยกคุณภาพ ทำความสะอาด แกะฉลากและฝา ก่อนอัดเป็นก้อนส่งต่อไปยังโรงบดในอำเภอเขาพนม
จากนั้นจะผ่านการคัดแยกอย่างละเอียดอีกครั้ง บดเป็นเกล็ดพลาสติก และล้างด้วยน้ำร้อนเพื่อขจัดคราบกาว ก่อนล้างซ้ำด้วยน้ำสะอาดที่มีมาตรฐานเทียบเท่าน้ำดื่ม รวมถึงผ่านขั้นตอนการคัดแยกสิ่งแปลกปลอมและตรวจสอบในห้องปฏิบัติการ เพื่อให้ได้คุณภาพตามมาตรฐานสำหรับการผลิตเม็ดพลาสติกเกรดสัมผัสอาหาร
ส่วน PET ที่ไม่ผ่านเกณฑ์ดังกล่าวจะถูกแยกไปรีไซเคิลเป็นเส้นใยโพลีเอสเตอร์สำหรับอุตสาหกรรมสิ่งทอต่อไป
ดร.เศกสันต์ อุดมศรี ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท อ๊อกซิเทค จำกัด กล่าวถึงบทบาทของบริษัทในความร่วมมือครั้งนี้ว่า
“อ๊อกซิเทคภูมิใจที่ได้เป็นสะพานเชื่อมระหว่างชุมชนกับอุตสาหกรรมรีไซเคิลที่ทำให้เกิดการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าและช่วยรักษาสิ่งแวดล้อม”
“ในปีหน้า เราจะทำงานร่วมกับหาดทิพย์เพื่อสนับสนุนเครือข่ายชุมชนและผู้จัดเก็บในภาคใต้มากยิ่งขึ้นอีก เพราะเครือข่ายนี้เปรียบเสมือนกระดูกสันหลังของการรีไซเคิลที่ยิ่งแข็งแรงมากขึ้นเท่าไหร่ การรีไซเคิลก็จะยิ่งมีประสิทธิภาพและคุณภาพมากขึ้นตามไปด้วย”
ปัจจุบันอ๊อกซิเทคทำงานร่วมกับชุมชนและเครือข่ายผู้เก็บรวบรวมใน 6 จังหวัดภาคใต้ ได้แก่ กระบี่ ภูเก็ต พังงา ตรัง สงขลา และสุราษฎร์ธานี นอกจากนี้ยังมีระบบตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability System) ที่สามารถระบุได้ว่าเกล็ดพลาสติกในแต่ละล็อตมีที่มาจากขวดที่จัดเก็บในพื้นที่ใด ช่วยให้สามารถตรวจสอบแหล่งที่มาของวัตถุดิบในกระบวนการรีไซเคิลได้
รอยซ์ ยูนิเวอร์แซล ต่อยอดเกล็ดพลาสติกสู่เม็ด rPET Food Grade
หลังผ่านกระบวนการคัดแยกและทำความสะอาดจากอ๊อกซิเทค เกล็ดพลาสติก PET จะถูกส่งไปยังบริษัท รอยซ์ ยูนิเวอร์แซล จำกัด ที่อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม เพื่อแปรรูปเป็นเม็ดพลาสติก rPET
รอยซ์ ยูนิเวอร์แซลมีสายการผลิต Starlinger Recycled PET กำลังการผลิต 15,000 ตันต่อปี หรือเทียบเท่าการรีไซเคิลขวด PET ประมาณ 720 ล้านขวดต่อปี โดยเม็ดพลาสติก rPET ของบริษัทได้รับการรับรองคุณภาพและมาตรฐานความปลอดภัยจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) และโคคา-โคล่า
ธัชวัช เตชะมงคลจิต ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท รอยซ์ ยูนิเวอร์แซล จำกัด กล่าวว่า การเข้าร่วมโครงการนี้ไม่เพียงช่วยยกระดับความสามารถในการผลิตเม็ดพลาสติก rPET ที่มีคุณภาพมาตรฐานสูง แต่ยังสร้างเครือข่ายความร่วมมือตลอดซัพพลายเชน
“การได้เข้ามาร่วมงานในโครงการนี้ไม่เพียงแต่ช่วยยกระดับให้เราสามารถผลิตเม็ดพลาสติก rPET ที่มีคุณภาพมาตรฐานสูง ผ่านเกณฑ์มาตรฐานของทั้งหน่วยงานกำกับดูแล และ ‘โคคา-โคล่า’ เท่านั้น แต่ยังสร้างเครือข่ายความร่วมมือตลอดซัพพลายเชนและระบบตรวจสอบย้อนกลับที่จะเป็นโอกาสที่สำคัญในการสร้างนวัตกรรมต่อยอดและพัฒนาธุรกิจของเราต่อไปได้อีกมากมายในอนาคต”
เมื่อผลิตเม็ดพลาสติก rPET ตามคำสั่งซื้อเสร็จสิ้น หาดทิพย์จะรับเม็ดพลาสติกกลับไปยังโรงงานพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี เพื่อนำมาขึ้นรูปเป็นหลอดพรีฟอร์ม (Preform) ก่อนเข้าสู่กระบวนการเป่าขึ้นรูปเป็นขวดบรรจุเครื่องดื่ม และดำเนินการบรรจุ ปิดผนึก เพื่อส่งมอบให้ผู้บริโภค
กระบวนการดังกล่าวทำให้ขวด PET ใช้แล้วจากภาคใต้สามารถกลับมาเป็นวัตถุดิบในการผลิตขวดเครื่องดื่มใหม่ได้อีกครั้งตามแนวทาง Bottle-to-Bottle โดยขวดที่ผลิตจาก rPET 100% ตามข้อมูลโครงการ หมายถึงสัดส่วนวัสดุของตัวขวด ไม่รวมฉลากและฝา
จากโครงการนำร่องสู่ระบบจัดหาวัตถุดิบเต็มรูปแบบ
Southern Recycling Alliance เปิดตัวความร่วมมืออย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 11 กันยายน 2568 และดำเนินโครงการนำร่องระหว่างเดือนกันยายน 2568 ถึงเดือนมิถุนายน 2569 สามารถนำขวด PET ใช้แล้วจากภาคใต้กลับมาแปรรูปเป็นเม็ดพลาสติก rPET ได้ประมาณ 100 ตัน ตามเป้าหมายที่กำหนดไว้
หลังจากโครงการนำร่องประสบความสำเร็จ ทั้งสามบริษัทได้หารือเพื่อปรับรูปแบบการทำงานให้มีความต่อเนื่องและคล่องตัวมากขึ้น โดยเปลี่ยนจากกระบวนการที่หาดทิพย์ต้องสั่งซื้อเกล็ดพลาสติกจากอ๊อกซิเทคและประสานงานการขนส่งไปยังรอยซ์ ยูนิเวอร์แซล มาเป็นระบบที่หาดทิพย์สามารถสั่งซื้อเม็ดพลาสติก rPET ผ่านรอยซ์ ยูนิเวอร์แซลได้โดยตรง
จากนั้นรอยซ์ ยูนิเวอร์แซลจะเป็นผู้ประสานงานกับอ๊อกซิเทคในเรื่องการจัดหาวัตถุดิบและการจัดส่ง ก่อนนำไปแปรรูปเป็นเม็ดพลาสติก rPET และส่งกลับให้หาดทิพย์นำไปผลิตบรรจุภัณฑ์ใหม่ที่โรงงานพุนพิน
ทั้งสามบริษัทลงนามในบันทึกความเข้าใจเมื่อวันที่ 16 กันยายน 2569 เพื่อยกระดับจากโครงการนำร่องสู่กระบวนการจัดหาเม็ดพลาสติก rPET ตามปกติเต็มรูปแบบ ซึ่งช่วยให้การดำเนินงานมีความคล่องตัวและสามารถรองรับคำสั่งซื้อได้มากขึ้น
การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวยังเกิดขึ้นในช่วงที่ราคาเม็ดพลาสติก PET ผลิตใหม่ (Virgin PET) ปรับตัวสูงขึ้นจากความขัดแย้งในตะวันออกกลาง ทำให้ rPET เป็นอีกทางเลือกหนึ่งในการจัดหาวัตถุดิบทดแทนสำหรับอุตสาหกรรมเครื่องดื่ม นอกเหนือจากการเป็นส่วนหนึ่งของการขับเคลื่อนเป้าหมายด้านสิ่งแวดล้อม
หาดทิพย์ชี้ทำคนเดียวไม่ได้ ต้องสร้างระบบร่วมกับชุมชนและพันธมิตร
สำหรับหาดทิพย์ การสร้างระบบรีไซเคิลบรรจุภัณฑ์มีความสำคัญต่อการดำเนินธุรกิจในพื้นที่ภาคใต้ ซึ่งมีทั้งพื้นที่ชายฝั่งทะเลและเกาะแก่งจำนวนมาก
พลตรี พัชร รัตตกุล ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท หาดทิพย์ จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า แม้บริษัทจะพยายามส่งเสริมการใช้ขวดแก้วแบบคืนขวดให้มากขึ้น แต่รูปแบบการบริโภคที่ผู้บริโภคเดินทางจากจุดหนึ่งไปยังอีกจุดหนึ่งมากขึ้น ทำให้ขวด PET ยังคงมีความเหมาะสมกับการบริโภคบางรูปแบบ บริษัทจึงต้องการทำให้ขวดเหล่านี้กลับเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้
“แต่อย่างที่เห็นว่าเรื่องแบบนี้ เราทำเองคนเดียวไม่ได้เลย ฉะนั้นต้องขอบคุณชุมชนและพันธมิตรทุกราย ที่เข้าใจถึงความสำคัญของเรื่องนี้และร่วมมือกันตลอดเส้นทางจนทำให้เกิดเป็นระบบซัพพลายเชนย้อนกลับที่จะเป็นรากฐานของการบริหารจัดการบรรจุภัณฑ์อย่างรับผิดชอบของเราต่อไปในอนาคต”
คำกล่าวดังกล่าวสะท้อนแนวคิดสำคัญของความร่วมมือครั้งนี้ว่า การจัดการบรรจุภัณฑ์ใช้แล้วต้องอาศัยการทำงานร่วมกันตั้งแต่ต้นทาง ไม่ใช่การผลักภาระให้ชุมชนคัดแยกขยะเพียงฝ่ายเดียว หรือให้โรงงานรีไซเคิลเป็นผู้จัดการเมื่อขยะถูกส่งมาถึงแล้ว
สำหรับเป้าหมายระยะยาว หาดทิพย์มุ่งทำงานร่วมกับพันธมิตรเพื่อสนับสนุนการใช้วัสดุรีไซเคิล 35-40% ในบรรจุภัณฑ์หลัก ได้แก่ พลาสติก แก้ว และอะลูมิเนียม พร้อมสนับสนุนการเก็บรวบรวมขวดและกระป๋องให้ได้ 70-75% ของปริมาณที่นำออกสู่ตลาดภายในปี 2578 ตามเป้าหมายด้านบรรจุภัณฑ์ของเดอะ โคคา-โคล่า คัมปะนี
นอกจากนี้ บริษัทยังมีแผนร่วมกับอ๊อกซิเทคเพื่อเสริมสร้างเครือข่ายผู้เก็บรวบรวมวัสดุรีไซเคิลในภาคใต้ และวางรากฐานระบบเก็บกลับและหมุนเวียนบรรจุภัณฑ์ เพื่อเตรียมความพร้อมต่อหลักการขยายความรับผิดชอบของผู้ผลิตต่อการจัดการบรรจุภัณฑ์ใช้แล้ว (Extended Producer Responsibility: EPR) ของประเทศไทยในอนาคต
ความร่วมมือของทั้งสามบริษัทจึงเป็นกรณีศึกษาของการเชื่อมโยงการจัดการขยะในระดับชุมชนเข้ากับกระบวนการผลิตของภาคอุตสาหกรรม โดยมีทั้งผู้รวบรวม ผู้แปรรูป ผู้ผลิตวัตถุดิบ และผู้ใช้วัตถุดิบทำงานอยู่ในระบบเดียวกัน
สิ่งสำคัญไม่ใช่เพียงการทำให้ขวดพลาสติกกลับมาเป็นขวดใหม่ แต่คือการสร้างระบบที่ทำให้การคัดแยกขยะของชุมชนมีปลายทางที่ชัดเจน วัตถุดิบมีคุณภาพตามความต้องการของอุตสาหกรรม และการนำกลับมาใช้ประโยชน์สามารถดำเนินต่อไปได้ในรูปแบบธุรกิจ ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของการขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียนให้เกิดขึ้นได้จริง
