ปิดทองหลังพระ ปั้น 10 หมู่บ้านต้นแบบ สู้วิกฤตโลก ด้วยเศรษฐกิจพอเพียง

ท่ามกลางความผันผวนของเศรษฐกิจโลกและความเสี่ยงจากสถานการณ์ความขัดแย้งระหว่างประเทศ “ชุมชนไทยจะอยู่รอดได้อย่างไร?”

คำตอบกำลังปรากฏชัดในพื้นที่จริง เมื่อ มูลนิธิปิดทองหลังพระฯ ขับเคลื่อน 10 หมู่บ้านต้นแบบทั่วประเทศ น้อมนำ “แนวพระราชดำริ รัชกาลที่ 9” มาปรับใช้จนเกิดผลลัพธ์ที่จับต้องได้ ทั้งรายได้ที่เพิ่มขึ้น คุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และการพึ่งพาตนเองอย่างแท้จริง

“เศรษฐกิจพอเพียง” ทางรอดในยุควิกฤต

ในช่วงเวลาที่ประเทศไทยต้องเผชิญแรงกดดันจากเศรษฐกิจโลกและผลกระทบของสงคราม แนวคิด “สมดุล-พอประมาณ-มีภูมิคุ้มกัน” กลายเป็นมากกว่าทฤษฎี

แต่คือ “เครื่องมือเอาตัวรอด” ของชุมชน

แนวทางนี้ไม่เพียงช่วยลดความเสี่ยงให้เกษตรกรและครัวเรือนยากจนเท่านั้น แต่ยังได้รับการยอมรับในระดับโลก โดยองค์การสหประชาชาติยกให้เป็นหนึ่งในแนวทางสำคัญของการพัฒนาที่ยั่งยืน และลดความเหลื่อมล้ำในภูมิภาคเอเชีย

ปั้น 10 หมู่บ้านต้นแบบ สู่การพึ่งพาตนเอง

กฤษฎา บุญราช ประธานกรรมการสถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ กล่าวว่า เนื่องในวาระครบรอบ 100 ปีชาตกาล รัชกาลที่ 9 ในปี 2570 มูลนิธิปิดทองหลังพระฯ ได้คัดเลือก 10 หมู่บ้านต้นแบบ ที่สามารถน้อมนำแนวพระราชดำริไปใช้ได้จริง

ตัวอย่างพื้นที่สำคัญ ได้แก่ น่าน เชียงใหม่ อุดรธานี กาฬสินธุ์ เพชรบุรี ศรีสะเกษ ยะลา และนราธิวาส โดยมีเป้าหมายชัดเจน:

“อยู่รอด → พอเพียง → ยั่งยืน”

เจาะลึก 2 โมเดลจริง “เปลี่ยนชีวิตคนทั้งชุมชน”

1. บ้านโคกยามู นราธิวาส

จาก “ดินเปรี้ยว-น้ำท่วม-ไร้ที่ทำกิน” สู่ชุมชนสร้างรายได้ อดีตของบ้านโคกยามูเต็มไปด้วยปัญหา ดินเปรี้ยว pH ต่ำเพียง 3 นอกจากนี้ ยังมีปัญหา น้ำท่วม-น้ำแล้งซ้ำซาก ชาวบ้านมีรายได้จากการพึ่งพาปาล์มน้ำมันเพียงทางเดียว

วิธีแก้ (ที่ชุมชนลงมือทำเอง)

ปรับปรุงดินด้วยแนวพระราชดำริ

จัดสรรที่ดิน 66.1 ไร่ อย่างถูกกฎหมาย

ลดสารเคมี + ทำเกษตรผสมผสาน

ฟื้นฟู “จักสานกระจูด” สร้างรายได้เสริม

กฤษฎา บุญราช ประธานกรรมการสถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระ

จากแนวทางการแก้ไข ที่ชุมชนลงใมือทำเอง ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจริง คือ pH ดินดีขึ้นเป็น 5.5 ผลผลิตแตงโมเพิ่มเกือบ 2 เท่า รายได้สะสมกว่า 10 ล้านบาท งานจักสานสร้างรายได้อีก 1.1 ล้านบาท คนเรียนจบปริญญาตรีเพิ่มขึ้น และ อัตราการป่วยลดลง

จากแนวพระราชดำริ สู่การลงมือทำจริง ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลง จากพื้นที่เสี่ยง กลายเป็น “Social Lab” ให้ชุมชนอื่นเรียนรู้

2. บ้านจำปูน ยะลา

ชุมชนบ้านจำปูน จังหวัดยะลา เป็นอีกหนึ่งพื้นที่ต้นแบบ ที่มูลนิธิปิดทองหลังพระฯ มีส่วนเข้ามาช่วยสร้างการเปลี่ยนแปลง จากพื้นที่ “ขาดน้ำ-รายได้ไม่แน่นอน-ยาเสพติด” สู่ชุมชนเข้มแข็ง

ปัญหาเดิมๆ ที่ปรากฎก่อนหน้านี้ คือ ชุมชนไม่มีน้ำใช้ ผลผลิตข้าวต่ำ แรงงานอพยพ มีความขัดแย้งในชุมชน และยังมีปัญหายาเสพติดระบาด

จุดเปลี่ยนสำคัญ คือ การสร้าง “คนรุ่นใหม่” ก่อนพัฒนาพื้นที่ ด้วยการใช้ Quick Win แก้ปัญหาน้ำใน 15 วัน และมีการรวมกลุ่มบริหารจัดการน้ำเอง

ผลลัพธ์ที่เปลี่ยนชีวิต

ผลผลิตข้าวเพิ่มขึ้นชัดเจน

เลี้ยงโคขุน สร้างรายได้กว่า 1 ล้านบาท

ปลูกอ้อย รายได้สูงกว่าข้าวถึง 75,000 บาท/ไร่

ยาเสพติดลดจาก 30% เหลือ 5%

ไม่มีผู้ค้ายาในพื้นที่

ผลลัพธ์ คือ ชุมชนบ้านจำปูน กลายเป็นต้นแบบ “ชุมชนปลุกคน สร้างคน สร้างระบบ”

สูตรสำเร็จ “ทำไมถึงเวิร์ก”

หัวใจของความสำเร็จไม่ได้อยู่ที่เงิน แต่คือ 2 ปัจจัยหลัก:

1. แนวพระราชดำริ (ระบบคิด)

เริ่มจากเข้าใจปัญหา

ทำทีละขั้น

ใช้ทรัพยากรในพื้นที่

2. การมีส่วนร่วมของคนในชุมชน

ลงแรง 100%

ตั้งกติกาใช้ทรัพยากร

สร้างกองทุนดูแลระบบเอง

สิ่งที่ปิดทองหลังพระฯ พยายามทำ ไม่ใช่ “ให้ปลา” แต่คือ “สอนจับปลา + สร้างแหล่งน้ำ” มีการเชื่อมต่อพันธมิตรผุ้เกี่ยวข้อง เข้ามาช่วยผลักดันอย่างเป็นขั้นเป็น จนเกิดการเปลี่ยนแปลงที่ดี ได้ผลผลิตที่มีคุณภาพ ควบคู่กับการใช้ การตลาดนำการผลิต “ปลูกแล้วต้องขายได้”

หนึ่งในบทเรียนสำคัญคือ “อย่าปลูกก่อนแล้วค่อยหาตลาด”

ตัวอย่าง:

เลือกปลูก “อ้อย” เพราะ