E20 เดิมพันใหม่ของไทย ลดพึ่งน้ำมันนำเข้าได้แค่ไหน?

เจาะลึก E20 กับบทบาทลดนำเข้าน้ำมัน วิเคราะห์ ส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจ เกษตร พลังงาน และผู้บริโภค พร้อมบทเรียนจากบราซิลและอินเดีย

การผันผวนของราคาพลังงานโลก ผลักดัน E20 กลับมาได้รับความสนใจอีกครั้ง หลังภาคอุตสาหกรรมพลังงานหมุนเวียนเสนอให้ยกระดับจาก “เชื้อเพลิงทางเลือก” สู่กลไกหลักในการเสริมความมั่นคงด้านพลังงานของประเทศ

ความพยายามในการยกระดับ “เชื้อเพลิงทางเลือก” สู่กลไกหลักในการเสริมความมั่นคงด้านพลังงานของประเทศ มีนัยสำคัญต่อทั้งเศรษฐกิจมหภาค ภาคเกษตร และอุตสาหกรรมพลังงาน เนื่องจากประเทศไทยยังพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันดิบในสัดส่วนสูงถึง 92% ของการใช้ทั้งหมด คิดเป็นมูลค่ากว่า 1.33 ล้านล้านบาทต่อปี หรือเฉลี่ยประมาณ 3,600 ล้านบาทต่อวัน

อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จของนโยบายไม่ได้ขึ้นอยู่กับศักยภาพของเชื้อเพลิงเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับความต่อเนื่องของนโยบายรัฐ ความพร้อมของตลาดรถยนต์ และการยอมรับของผู้บริโภคในระยะยาว

ทำไม E20 จึงถูกยกเป็นประเด็นยุทธศาสตร์พลังงาน

ข้อมูลจากเวทีสัมมนา “ฝ่าวิกฤตพลังงานไทยด้วยพลังงานหมุนเวียน โอกาสหรือภาพลวง” สะท้อนว่าปัญหาหลักของประเทศไทยไม่ใช่เพียงราคาน้ำมันที่ปรับตัวขึ้นเป็นช่วงๆ แต่คือการพึ่งพาการนำเข้าพลังงานจากต่างประเทศในระดับสูง ซึ่งทำให้เศรษฐกิจไทยอ่อนไหวต่อความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์และความผันผวนของตลาดโลก

ภาคอุตสาหกรรมจึงเสนอให้ E20 เป็นหนึ่งในเครื่องมือช่วยลดการใช้น้ำมันเบนซินจากฟอสซิล โดยใช้เอทานอลที่ผลิตจากวัตถุดิบภายในประเทศ เช่น อ้อยและมันสำปะหลัง ซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจสำคัญของไทย

บทเรียนจากบราซิลและอินเดียสะท้อนอะไร

หลายประเทศใช้เชื้อเพลิงชีวภาพเป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์ด้านพลังงาน โดยเฉพาะบราซิลและอินเดีย

บราซิล

บราซิลถือเป็นประเทศต้นแบบของการใช้นโยบายเอทานอลอย่างต่อเนื่อง ข้อมูลที่ถูกนำเสนอระบุว่า

ปัจจุบันใช้น้ำมันผสมเอทานอลขั้นต่ำ E30
รถยนต์ใหม่กว่า 90% รองรับระบบ Flex-Fuel
อุตสาหกรรมสร้างการจ้างงานกว่า 1.5 ล้านตำแหน่ง
ลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์สะสมกว่า 730 ล้านตัน อินเดีย

แนวทางดังกล่าวทำให้บราซิลลดการพึ่งพาน้ำมันนำเข้า และพัฒนาไปสู่การเป็นประเทศผู้ส่งออกพลังงานในเวลาต่อมา

อินเดีย

อินเดียเร่งใช้นโยบายเอทานอลอย่างรวดเร็ว จนสามารถใช้ E20 ได้ทั่วประเทศในปี 2025 ซึ่งเร็วกว่าแผนเดิมถึง 5 ปี ผลลัพธ์ที่ถูกอ้างอิง ได้แก่

ลดภาระนำเข้าน้ำมันได้กว่า 5 แสนล้านบาทต่อปี
สร้างรายได้สะสมให้เกษตรกรกว่า 4.7 แสนล้านบาท
เตรียมเพิ่มสัดส่วนเอทานอลเป็น 27%

ไทยมีจุดแข็งอะไรในการผลักดัน E20

ประเทศไทยมีข้อได้เปรียบด้านวัตถุดิบ เนื่องจากเป็นหนึ่งในผู้ผลิตอ้อยและมันสำปะหลังรายสำคัญของโลก ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.พงษ์ชัย อธิคมรัตนกุล ผู้อำนวยการศูนย์ความเป็นเลิศด้านโลจิสติกส์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี ระบุว่า ประเทศไทยควรใช้ศักยภาพของพืชพลังงานภายในประเทศเป็นฐานในการสร้างความมั่นคงด้านพลังงาน พร้อมต่อยอดไปสู่เศรษฐกิจชีวภาพ (Bioeconomy) และโมเดล BCG Economy

ข้อมูลที่นำเสนอระบุว่า อุตสาหกรรมเอทานอลและธุรกิจเกี่ยวเนื่องมีมูลค่ารวมประมาณ 134,000 ล้านบาทในปี 2568

นอกจากนี้ยังเชื่อมโยงกับ เกษตรกรกว่า 1 ล้านครัวเรือน ประชาชนมากกว่า 4 ล้านคน และพื้นที่เพาะปลูกรวมประมาณ 20 ล้านไร่

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.พงษ์ชัย อธิคมรัตนกุล ผู้อำนวยการศูนย์ความเป็นเลิศด้านโลจิสติกส์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี

หากผลักดัน E20 เต็มรูปแบบ จะเกิดอะไรขึ้น

ดร.เสกสรรค์ พรหมนิช รองประธานด้านไบโอฟูเอล กลุ่มอุตสาหกรรมพลังงานหมุนเวียน สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย ระบุว่า หากประเทศไทยสามารถผลักดันการใช้ E20 ได้เต็มศักยภาพ จะเกิดผลลัพธ์สำคัญ ได้แก่

การใช้เอทานอลประมาณ 6 ล้านลิตรต่อวัน
ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกประมาณ 3.12 ล้านตัน
เพิ่มการใช้พลังงานที่ผลิตได้ภายในประเทศ
ลดการนำเข้าน้ำมัน
สร้างรายได้หมุนเวียนให้ภาคเกษตรและอุตสาหกรรม

“การส่งเสริมให้ประชาชนหันมาใช้ E20 มากขึ้น ควบคู่กับการประหยัดพลังงานด้านอื่น จะช่วยลดการพึ่งพาการนำเข้าน้ำมัน เพิ่มการใช้พลังงานที่ผลิตได้ภายในประเทศ และยกระดับความมั่นคงทางพลังงานในระยะยาว”

ภาคพลังงานอาจต้องปรับโครงสร้างการแข่งขัน

หากการใช้ E20 เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ความต้องการเอทานอลภายในประเทศจะเพิ่มตาม ส่งผลต่อผู้ผลิตเอทานอล โรงงานน้ำตาล ผู้ผลิตมันสำปะหลัง รวมถึงธุรกิจโลจิสติกส์ที่เกี่ยวข้อง

ในอีกด้านหนึ่ง ผู้ค้าน้ำมันจำเป็นต้องลงทุนด้านระบบจัดเก็บและกระจายเชื้อเพลิงให้รองรับความต้องการที่เพิ่มขึ้น

ส่วนภาคเกษตรจะได้รับอานิสงส์มากกว่าราคาพืช ความต้องการอ้อยและมันสำปะหลังที่เพิ่มขึ้นอาจช่วยสร้างเสถียรภาพด้านรายได้ให้เกษตรกรมากกว่าการพึ่งพาตลาดส่งออกเพียงอย่างเดียว อย่างไรก็ตาม การขยายกำลังผลิตยังต้องคำนึงถึงต้นทุนการเพาะปลูก ผลผลิตต่อไร่ และความผันผวนของราคาสินค้าเกษตร

ด้านผู้บริโภค ยังเป็นตัวแปรสำคัญ แม้รถยนต์จำนวนมากในประเทศไทยรองรับการใช้น้ำมัน E20 แล้ว แต่การตัดสินใจของผู้ใช้ยังขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น

ส่วนต่างราคาน้ำมัน
ความเชื่อมั่นต่อสมรรถนะของเชื้อเพลิง
การเข้าถึงสถานีบริการ
ความต่อเนื่องของนโยบายภาครัฐ
หากแรงจูงใจด้านราคาลดลง การขยายการใช้ E20 อาจชะลอตัว

นโยบายรัฐคือปัจจัยชี้ขาด

บทเรียนจากบราซิลและอินเดียสะท้อนว่า ความสำเร็จไม่ได้เกิดจากเชื้อเพลิงเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากนโยบายที่ต่อเนื่องหลายปี รวมไปถึงการกำหนดสัดส่วนผสมที่ชัดเจน และการสนับสนุนผู้ผลิต นอกจากนี้ ยังมีผลต่อการพัฒนารถยนต์ที่รองรับเชื้อเพลิงชีวภาพ และมาตรการจูงใจผู้บริโภค

สำหรับประเทศไทย ความต่อเนื่องของนโยบายจึงมีบทบาทสำคัญต่อการขยายตลาด E20 มากกว่าการรณรงค์ระยะสั้น

แม้ภาคอุตสาหกรรมจะมองว่า E20 สามารถช่วยลดการพึ่งพาพลังงานนำเข้าและสร้างมูลค่าเพิ่มให้เศรษฐกิจในประเทศ แต่การผลักดันให้เป็นเชื้อเพลิงหลักยังมีปัจจัยที่ต้องติดตาม ได้แก่