COP17 สัปดาห์แรก รับ 14 มติ ชี้เงินทุน-แบ่งปันผลประโยชน์ ปมใหญ่ปิดประชุม

การประชุม CBD COP17 เดินทางมาถึงสัปดาห์สุดท้ายแล้ว หลังที่ประชุมรับมติได้ 14 ฉบับในสัปดาห์แรก ขณะที่ประเด็นหนักที่สุดอย่างเงินทุนและการแบ่งปันผลประโยชน์จากทรัพยากรพันธุกรรมยังรอการเจรจาต่อ

ทบทวนความก้าวหน้าความหลากหลายทางชีวภาพ

การประชุมสหประชาชาติว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ สมัยที่ 17 (CBD COP17) ที่จัดขึ้นระหว่างวันที่ 19–30 ตุลาคม 2569 ที่กรุงเยเรวาน ประเทศ อาร์เมเนีย เป็นการทบทวนความก้าวหน้าร่วมกันของทั่วโลกครั้งแรกภายใต้กรอบการทำงานด้านความหลากหลายทางชีวภาพโลกคุนหมิง-มอนทรีออล (Kunming–Montreal Global Biodiversity Framework: KMGBF) การเจรจาและกิจกรรมต่าง ๆ ดำเนินภายใต้หัวข้อ “Taking Action for Nature” (ลงมือทำเพื่อธรรมชาติ)

สำหรับกรอบการทำงานด้านความหลากหลายทางชีวภาพโลกคุนหมิง–มอนทรีออล คือกรอบความร่วมมือระหว่างประเทศที่กำหนดเป้าหมายและแนวทางในการ หยุดยั้งและฟื้นฟูการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพทั่วโลก เพื่อให้มนุษย์สามารถอยู่ร่วมกับธรรมชาติได้อย่างยั่งยืน

กรอบนี้ได้รับการรับรองในการประชุมสมัชชาภาคีอนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ (CBD COP15) เมื่อเดือนธันวาคม 2022 ที่เมืองมอนทรีออล ประเทศแคนาดา โดยชื่อ “คุนหมิง–มอนทรีออล” สะท้อนถึงกระบวนการประชุมที่เกี่ยวข้องกับทั้งเมืองคุนหมิง ประเทศจีน และเมืองมอนทรีออล

อย่างไรก็ตาม ในการประชุม CBD COP17 ผู้เจรจาต้องพิจารณาวาระราว 50 ข้อใน 2 สัปดาห์ ครอบคลุมเงินทุนด้านความหลากหลายทางชีวภาพ การอุดหนุนที่เป็นอันตรายต่อสิ่งแวดล้อม และข้อขัดแย้งเรื่องการแบ่งปันข้อมูลลำดับดิจิทัลทางพันธุกรรม (DSI)

สัญญาณเตือนก่อนการประชุม

ก่อนเปิดประชุม เลขาธิการสหประชาชาติ อันโตนิอู กูแตเรซ เปิดตัวรายงานสถานะการดำเนินการด้านความหลากหลายทางชีวภาพ (State of Biodiversity Action) ซึ่งเป็นการประเมินระดับโลกครั้งแรกภายใต้กรอบคุนหมิง-มอนทรีออล กรอบซึ่งได้รับการรับรองเมื่อเดือนธันวาคม 2565 (ค.ศ. 2022) ประกอบด้วย 23 เป้าหมายสำหรับปี 2030 และ 4 เป้าหมายระยะยาวสำหรับปี 2050

รายงานพบว่าเกือบ 90% ของภาคีอนุสัญญา 196 ภาคีตั้งเป้าหมายระดับชาติแล้ว แต่เป้าหมายที่ภาคีประเมินไม่ถึงครึ่งอยู่ในเส้นทางที่ถูกต้อง เป้าหมายที่ต้องอาศัยการดำเนินการนอกกระทรวงสิ่งแวดล้อม เช่น ธุรกิจ การบริโภคอย่างยั่งยืน แรงจูงใจที่เป็นอันตราย และการเงิน ล้าหลังที่สุด คำมั่นในปัจจุบันยังห่างจากเป้าหมายอนุรักษ์พื้นที่ทางบกและทางทะเล 30% ภายในปี 2030 (เป้าหมายที่ 3) ด้วย

ปฏิญญาเยเรวานจากการประชุมสุดยอดผู้นำ

ผู้นำโลกรับรองปฏิญญาเยเรวาน (Yerevan Declaration) ชื่อ “Taking Action for Nature” ที่ยืนยันพันธกรณีทางการเมืองต่อเป้าหมายความหลากหลายทางชีวภาพโลก โดยรับรองในการประชุมสุดยอดผู้นำก่อนการประชุมหลักเมื่อวันที่ 16 ตุลาคม 2569

ที่ประชุมรับ 14 มติ เมื่อวันที่ 23 ตุลาคม 2569 แบ่งเป็น 8 มติภายใต้พิธีสารคาร์ตาเฮนา 4 มติภายใต้อนุสัญญา CBD และ 2 มติภายใต้พิธีสารนาโงยา ครอบคลุมความปลอดภัยทางชีวภาพ สิ่งมีชีวิตต่างถิ่นที่รุกราน ความเท่าเทียมทางเพศ การสร้างความตระหนัก การปฏิบัติตามข้อตกลง และการติดตามผล

แอสตริด โชมาเคอร์ เลขาธิการบริหาร CBD ระบุว่า ประเด็นที่ซับซ้อนที่สุดบางส่วนยังรออยู่ข้างหน้า

สำหรับกองทุนคาลีและ DSI การดำเนินงานของกองทุนคาลี ซึ่งตั้งขึ้นหลัง COP16 เพื่อแบ่งปันผลประโยชน์จากการใช้ข้อขัดแย้งเรื่องการแบ่งปันข้อมูลลำดับดิจิทัลทางพันธุกรรม (DSI) เชิงพาณิชย์ เป็นประเด็นสำคัญ รายงานวิเคราะห์ของ Premium Times ระบุว่า กลุ่มประเทศแอฟริกาต้องการเงินทุนที่จับต้องได้จากการแบ่งปันผลประโยชน์ ส่วนรัสเซียเน้นแนวทางสมัครใจและการเข้าถึงโดยไม่เลือกปฏิบัติ ซึ่งอาจทำให้การเจรจากลไกที่เข้มแข็งขึ้นยากขึ้น ผลสุดท้ายยังขึ้นกับถ้อยคำในข้อตกลง

ส่วนช่องว่างเหนือ-ใต้ โจเซฟ โอโนจา ผู้อำนวยการใหญ่มูลนิธิอนุรักษ์ไนจีเรีย ให้สัมภาษณ์ว่า สัปดาห์แรกสะท้อนว่าช่องว่างระหว่างโลกเหนือกับโลกใต้ยังกว้างมาก

ทั้งนี้ ก่อนเข้าสู่สัปดาห์สุดท้าย รัฐบาลต่าง ๆ ยังเห็นต่างกันเรื่องผู้ให้ทุน โดยประเทศพัฒนาแล้วที่นำโดยสหภาพยุโรปและฝรั่งเศสผลักดันให้ขยายกลุ่มผู้ร่วมสมทบเงินทุนไปยังจีน อินเดีย และประเทศอ่าวที่ร่ำรวย ส่วน บังกลาเทศเรียกร้องให้เข้าถึงเงินทุนได้ง่ายและตรงขึ้นสำหรับชุมชนที่พึ่งพาธรรมชาติ นอกจากนี้ ถ้อยคำเกี่ยวกับสิทธิในการเจรจาด้านป่าไม้ก็เป็นที่ถกเถียงเช่นกัน

Nature finance and rights safeguards divide governments ahead of COP17’s final week

การจัดหาเงินทุนเพื่อธรรมชาติและมาตรการคุ้มครองสิทธิ กลายเป็นประเด็นแบ่งแยกรัฐบาลประเทศต่าง ๆ ก่อนเข้าสู่สัปดาห์สุดท้ายของการประชุม COP17

“Yerevan Pathway” (แนวทางเยเรวาน) ซึ่งเป็นแนวทางเร่งรัดการดำเนินงานเพื่อให้ประเทศต่าง ๆ บรรลุเป้าหมายด้านความหลากหลายทางชีวภาพโลก ภายใต้กรอบคุนหมิง–มอนทรีออล (KMGBF) ให้ทันปี 2030 โดยเป็นประเด็นสำคัญในการประชุม COP17 ที่กรุงเยเรวาน ประเทศอาร์เมเนีย ระหว่างวันที่ 19–30 ตุลาคม 2026

เจ้าหน้าที่อาร์เมเนียระบุว่าจะมีการรับรองแนวทาง “Yerevan Pathway” เพื่อกำหนดก้าวต่อไปในการดำเนินงานตามกรอบคุนหมิง-มอนทรีออล อย่างไรก็ตาม ล่าสุด ยังไม่พบรายงานว่าที่ประชุมรับรองเอกสารนี้แล้ว

ความร่วมมือด้านการเงินและเทคโนโลยี ฮัมบาร์ดซุม มาเตโวสยาน ประธาน COP17 หารือกับ ดีเอโก เมซา ปูโย ซีอีโอของกองทุนสิ่งแวดล้อมโลก (GEF) เรื่องการระดมทรัพยากรและแนวคิดตั้งศูนย์เทคโนโลยีเพื่อการติดตามความหลากหลายทางชีวภาพในเยเรวาน

สิ่งที่ต้องจับตาในสัปดาห์สุดท้าย

26 ตุลาคม 2569 Mountain Ecosystems Day จะเปิดตัว Yerevan Platform on Mountain and Freshwater Ecosystems และ UNEP วางแผนประกาศเงินทุนสำหรับแนวปะการังและกองทุนความหลากหลายทางชีวภาพคุนหมิง