ถอดบทเรียน City Branding 4 จังหวัด ค้นหาอัตลักษณ์ – ศักยภาพท้องถิ่น สร้างโอกาสทางเศรษฐกิจ เปิดทางให้คนรุ่นใหม่กลับมาพัฒนาเมืองบ้านเกิด เผย City Branding ไม่ใช่แค่การขายภาพลักษณ์เมือง แต่เป็นเครื่องมือเชื่อมโยงรากเหง้า วัฒนธรรม ทรัพยากร ผู้ประกอบการรายย่อย และคนรุ่นใหม่เข้าด้วยกัน
City Branding ต้องมากกว่าการโปรโมตเมือง แต่ต้องสร้างโอกาสให้คนในพื้นที่
การสร้างแบรนด์เมือง หรือ City Branding มักถูกเข้าใจว่าเป็นการประชาสัมพันธ์จังหวัดเพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยว แต่แนวคิดจากโครงการ “พอแล้วดี” The Creator ที่นำปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาประยุกต์ใช้กับการพัฒนาผู้ประกอบการ กำลังชวนให้มองเรื่องนี้ในมิติที่กว้างขึ้น
ดร.ศิริกุล เลากัยกุล ผู้ก่อตั้ง และผู้อำนวยการโครงการพอแล้วดี The Creator อธิบายว่า การทำ City Branding ไม่ควรหยุดอยู่ที่คำถามที่ว่า เมืองจะนำอะไรออกมาขาย แต่ต้องค้นหาว่าอนาคตของเมืองควรเดินไปในทิศทางใด โดยไม่ทิ้งรากเหง้าและสิ่งที่มีคุณค่าอยู่เดิม
หัวใจสำคัญคือการสร้างอัตลักษณ์ที่ผู้ประกอบการรายเล็กและชุมชนสามารถนำไปใช้ร่วมกันได้ เปรียบเสมือน “นามสกุล” ของแบรนด์ท้องถิ่น ที่ช่วยเชื่อมโยงสินค้าและบริการเข้ากับที่มาและตัวตนของเมือง
แนวทางดังกล่าวเกิดขึ้นผ่านการทำ Workshop กับผู้ประกอบการรุ่นใหม่จาก 4 จังหวัด ได้แก่ บุรีรัมย์ พระนครศรีอยุธยา สุโขทัย และตรัง เพื่อค้นหาศักยภาพที่สามารถนำไปพัฒนาเป็นทิศทางของเมืองในระยะยาว โดยมีตัวแทน Young Entrepreneurs Chamber of Commerce แต่ละจังหวัดมาร่วมถอดบทเรียนแนวทางการทำ City Branding ในจังหวัดของตัวเองให้ฟัง

4 จังหวัด 4 อัตลักษณ์ จากรากเหง้าสู่โอกาสทางเศรษฐกิจ
กรณีศึกษาจากการถอดบทเรียน City Branding ของผู้ประกอบการรุ่นใหม่
1. บุรีรัมย์: ถอด DNA เมืองกีฬา กลับไปค้นหาทุนทางธรรมชาติและวัฒนธรรม
บุรีรัมย์เลือกแนวทาง Buriram Heritage Branding ภายใต้แนวคิด “ถอด DNA บุรีรัมย์ สร้าง Branding ที่เข้าถึงได้ร่วมกัน” โดยมองว่าภาพจำเมืองกีฬา แม้จะทำให้คนรู้จักจังหวัดมากขึ้น แต่ไม่ควรกลายเป็นอัตลักษณ์เพียงด้านเดียวของเมือง
ธนินทร์ อังคสุภณ ผู้บริหารร้านสัมมาชีพ ตัวแทน YEC จังหวัดบุรีรัมย์ อธิบายว่า แนวคิดการสร้างแบรนด์เมือง ต้องกลับไปพิจารณาคุณค่าที่มีอยู่ ทั้งปราสาทหิน ภูเขาไฟ ผ้าไหม และวัฒนธรรมท้องถิ่น หนึ่งในแนวทางที่นำเสนอคือการใช้แนวคิด 165 ซึ่งเชื่อมโยงกับนกกระเรียนคู่ ภูเขาไฟ 6 ลูก และอัตลักษณ์ด้านสีที่พัฒนาจากธรรมชาติ เพื่อให้ผู้ประกอบการสามารถนำไปประยุกต์ใช้กับสินค้า บริการ โลโก้ และแบรนด์ออนไลน์
ประเด็นสำคัญอีกด้านคือการต่อยอดดินภูเขาไฟให้เชื่อมโยงกับโอกาสของเกษตรกรและผลิตภัณฑ์ท้องถิ่น ไม่ใช่จำกัดประโยชน์จากการพัฒนาเมืองไว้เฉพาะธุรกิจท่องเที่ยวหรือกีฬา

2. อยุธยา: มหานครนานาชาติแห่งสยาม ต่อยอดทุนทางประวัติศาสตร์สู่เศรษฐกิจสร้างสรรค์
สำหรับพระนครศรีอยุธยา แนวคิด City Branding ใช้ประวัติศาสตร์การเป็นเมืองศูนย์กลางการค้าระหว่างประเทศในอดีตเป็นจุดตั้งต้น ภายใต้แนวคิด “อยุธยา มหานครนานาชาติแห่งสยาม”
คุณมายด์-ดร.กิติมา แถลงกิจ รองกรรมการผู้จัดการ บริษัท กรีน แอสเซ็ท จำกัด ตัวแทน YEC จังหวัดพระนครศรีอยุธยา นำเสนออัตลักษณ์สำคัญ 4 ด้าน ได้แก่ ทำเลที่เป็นศูนย์กลางการค้า ความเปิดกว้างในการรับและปรับวัฒนธรรมจากนานาชาติ ความสามารถด้านการออกแบบและงานช่างฝีมือ และการบริหารจัดการที่อาศัยความร่วมมือจากหลายภาคส่วน
ตัวอย่างที่สะท้อนความสามารถในการรับและต่อยอดวัฒนธรรม คืออาหารอยุธยา ซึ่งนำวัตถุดิบและวัฒนธรรมการกินจากต่างชาติมาผสมผสานกับวัตถุดิบในท้องถิ่น จนเกิดเป็นอาหารที่มีเอกลักษณ์
อีกหนึ่งมรดกที่สามารถนำมาต่อยอดได้คือผ้าลาย ซึ่งมีที่มาจากการออกแบบโดยช่างหลวงในสยาม ก่อนส่งไปผลิตที่อินเดีย ปัจจุบันคนรุ่นใหม่นำลวดลายจากงานจิตรกรรมและสถาปัตยกรรมมาปรับให้เข้ากับงานออกแบบร่วมสมัย
แนวทางของอยุธยาจึงไม่ใช่เพียงการนำเสนอความเก่าแก่ของเมือง แต่เป็นการใช้ประวัติศาสตร์อธิบายความสามารถในการปรับตัวและสร้างสรรค์สิ่งใหม่

3. สุโขทัย: รักษารากเหง้า สร้างภูมิคุ้มกัน และให้ชุมชนเติบโตไปด้วยกัน
สุโขทัยนำเสนอแนวคิด “ความเจริญจากรากเหง้า” โดยมองว่ามรดกของเมืองไม่ควรถูกเก็บรักษาไว้เพียงในฐานะเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ แต่ควรได้รับการสืบทอดและต่อยอดให้เกิดประโยชน์กับคนรุ่นปัจจุบัน
คุณโอม – สรวิศ ติยะพิษณุไพศาล ผู้บริหารโรงงานน้ำแข็งในเครืออมตะไอซ์ และประธาน YEC จังหวัดสุโขทัย อธิบายการถอดอัตลักษณ์เมืองออกเป็น 5 ราก ได้แก่ รากอารยธรรม รากศรัทธา รากภูมิปัญญา รากวิถีชีวิต และรากผืนดินสายน้ำ
ตัวอย่างประกอบด้วยอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยและศรีสัชนาลัย เครื่องสังคโลก ผ้าตีนจก ประเพณีลอยกระทง เผาเทียนเล่นไฟ ตลอดจนอาหารพื้นถิ่นอย่างก๋วยเตี๋ยวสุโขทัยและข้าวเปิ๊บ นอกจากการสร้างอัตลักษณ์แล้ว สุโขทัยยังให้ความสำคัญกับการบริหารจัดการผลกระทบจากกิจกรรมทางเศรษฐกิจและการท่องเที่ยว โดย YEC เข้าไปมีส่วนร่วมจัดการขยะในงานลอยกระทง ซึ่งมีผู้เข้าร่วมประมาณ 40,000-50,000 คนต่อวัน การดำเนินงานดังกล่าวช่วยลดขยะได้ 20% หรือเทียบเท่าการปลูกต้นไม้ 2,874 ต้น

4. ตรัง: ก้าวข้ามกับดักเศรษฐกิจเดิม เปิดโอกาสให้คนรุ่นใหม่กลับบ้าน
กรณีของจังหวัดตรังสะท้อนอีกมิติหนึ่งของการพัฒนาเมือง นั่นคือการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจใหม่จากทรัพยากรที่มีอยู่ และการแก้โจทย์การขาดแคลนคนรุ่นใหม่ที่กลับมาพัฒนาบ้านเกิด
คุณมิก หรือคุณจิรวัฒน์ วีระพรสวรรค์ กรรมการผู้จัดการ กะช่องฮิลล์ เต็นท์ รีสอร์ท ตัวแทน YEC จังหวัดตรัง เล่าว่า ในอดีตตรังเป็นเมืองท่าสำคัญฝั่งอันดามัน และเป็นพื้นที่ที่พระยารัษฎานุประดิษฐ์ฯ นำยางพารามาปลูกจนกลายเป็นพืชเศรษฐกิจสำคัญ อย่างไรก็ตาม การพึ่งพาเศรษฐกิจจากยางพาราเป็นหลัก ประกอบกับคนรุ่นใหม่จำนวนหนึ่งออกไปเรียนและทำงานต่างถิ่น ทำให้เกิดช่องว่างระหว่างวัยและความท้าทายในการสร้างทิศทางใหม่ให้เมือง
แนวทางที่นำเสนอมี 3 ด้าน ได้แก่ การฟื้นฟูธรรมชาติ การสร้างการเติบโตให้ชุมชนรอบข้าง และการนำนวัตกรรมมาต่อยอดสินทรัพย์เดิม
ตัวอย่างที่ชัดเจนคือการนำกาแฟโรบัสต้าซึ่งมีประวัติเชื่อมโยงกับพื้นที่เขาช่อง มาปลูกแซมในสวนยางพารา เพื่อเพิ่มแหล่งรายได้ให้เกษตรกรโดยไม่ต้องตัดต้นยางทิ้ง
นอกจากนี้ ยังมีการนำทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่ เช่น เกาะกระดานและพะยูนเกาะลิบง มาเป็นส่วนหนึ่งของแนวคิด Regenerative Tourism หรือการท่องเที่ยวเชิงฟื้นฟูธรรมชาติและระบบนิเวศ

คนรุ่นใหม่กลับบ้าน ไม่ใช่แค่การย้ายถิ่น แต่คือการกลับมาสร้างโอกาสให้เมือง
บทเรียนร่วมของทั้ง 4 จังหวัด คือการทำให้คนในพื้นที่เข้ามามีส่วนร่วมในการกำหนดอนาคตของเมือง ไม่ใช่ปล่อยให้การสร้างแบรนด์เป็นหน้าที่ของนักการตลาดหรือหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง
ช่วงท้ายของการเสวนา ผู้ร่วมเวทีได้สะท้อนมุมมองถึงการชักชวนคนรุ่นใหม่ที่ออกไปศึกษาและทำงานในเมืองใหญ่ให้กลับมาพัฒนาบ้านเกิด
ตัวแทนสุโขทัยฝากข้อคิดสั้น ๆ ว่า
“ถ้าทุกคนยังจะอยู่ที่นี่ไม่กลับบ้าน แล้วเมื่อไหร่ที่คุณจะกลับบ้าน แล้วถ้าไม่ใช่พวกคุณทำ แล้วใครจะเป็นคนทำ”
ขณะที่ตัวแทนตรังชี้ว่า เมืองยังมีทุนและสินทรัพย์อีกมากมายที่รอการนำมาต่อยอด เพียงแต่ต้องมีคนกลับมาคิดใหม่และสร้างมูลค่าเพิ่มจากสิ่งที่มีอยู่
ส่วนตัวแทนบุรีรัมย์มองว่าคนในพื้นที่สามารถใช้ศักยภาพของหอการค้า YEC และหน่วยงานภาครัฐ เพื่อร่วมกันขับเคลื่อนการพัฒนาเมืองได้ ไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นจากศูนย์หรือรอให้หน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งดำเนินการเพียงลำพัง
กอบกาญจน์ วัฒนวรางกูร ตัวแทนคณะกรรมการเศรษฐกิจพอเพียงและลดความเหลื่อมล้ำ หอการค้าไทย กล่าวถึงบทบาทของภาคธุรกิจว่า การทำธุรกิจไม่ควรมีเป้าหมายเพียงการเติบโตของกิจการตนเอง แต่ควรเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างเมือง สร้างสังคม และเปิดโอกาสให้คนในพื้นที่เติบโตไปด้วยกัน
ท้ายที่สุด City Branding จึงไม่ได้วัดความสำเร็จจากการที่คนภายนอกจดจำชื่อเมืองได้มากขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่ต้องมองไปถึงการที่คนในเมืองเห็นคุณค่าของทรัพยากรที่มีอยู่ ผู้ประกอบการรายเล็กมีโอกาสเติบโต ชุมชนมีส่วนร่วม และคนรุ่นใหม่มองเห็นอนาคตของตัวเองในบ้านเกิด
เพราะการพัฒนาเมืองที่แท้จริง ไม่ใช่การสร้างเมืองให้โดดเด่นเพียงเพื่อแข่งขันกับที่อื่น แต่คือการทำให้เมืองเติบโตจากตัวตนของตัวเอง โดยไม่ทิ้งผู้คนที่เป็นเจ้าของเมืองไว้ข้างหลัง

