admin 
จากเมืองที่พยายามป้องกันน้ำท่วม สู่เมืองที่ออกแบบให้สามารถอยู่ร่วมกับน้ำได้ ชู One Bangkok กรณีศึกษาการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ เปิดโมเดลระบบกักเก็บและหน่วงน้ำ พื้นที่สีเขียว และการหมุนเวียนน้ำกลับมาใช้ใหม่ ผสานกับการออกแบบโครงการ
การรับมือปัญหาน้ำท่วมกรุงเทพฯ อาจไม่ใช่แค่การสร้างระบบระบายน้ำให้ใหญ่ขึ้น แต่ต้องเริ่มตั้งแต่การออกแบบเมืองให้ธรรมชาติมีพื้นที่ทำงาน ทั้งพื้นที่สีเขียวที่ช่วยซับน้ำ ระบบกักเก็บน้ำฝน และการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ที่ไม่เพิ่มภาระให้เมือง บทสนทนาจากเวที SX2026 ชี้ให้เห็นว่า การสร้างเมืองที่รับมือกับ Climate Change ได้ ต้องอาศัยความร่วมมือจากภาครัฐ ภาคเอกชน ผู้เชี่ยวชาญ และประชาชน โดยมี One Bangkok เป็นหนึ่งในกรณีศึกษาของการออกแบบระบบจัดการน้ำในโครงการขนาดใหญ่
กรุงเทพฯ กับโจทย์ใหม่ จากการป้องกันน้ำท่วมสู่การอยู่ร่วมกับธรรมชาติ
กรุงเทพฯ เป็นเมืองที่เติบโตมากับสายน้ำ แต่การขยายตัวของเมืองและการพัฒนาพื้นที่ก่อสร้างทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างเมืองกับน้ำเปลี่ยนแปลงไป พื้นที่ซึ่งเคยรองรับและระบายน้ำตามธรรมชาติถูกเปลี่ยนเป็นพื้นที่อาคาร ถนน และสิ่งปลูกสร้าง ส่งผลให้การจัดการน้ำกลายเป็นโจทย์สำคัญของการวางผังเมือง
ประเด็นดังกล่าวถูกหยิบยกขึ้นมาพูดคุยในเวทีเสวนา “Bangkok’s Next Chapter: Growing with Water” ภายในงาน Sustainability Expo 2026 (SX2026) โดยมี ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ปณต สิริวัฒนภักดี ประธานเจ้าหน้าที่บริหารกลุ่ม บริษัท เฟรเซอร์ส พร็อพเพอร์ตี้ ลิมิเต็ด และ วรรณพร พรประภา ผู้ก่อตั้งและกรรมการผู้จัดการ บริษัท พี แลนด์สเคป จำกัด ร่วมแลกเปลี่ยนมุมมองเกี่ยวกับการพัฒนาเมืองและการบริหารจัดการน้ำ
ชัชชาติ อธิบายว่า การจัดการน้ำของกรุงเทพฯ จำเป็นต้องเข้าใจทั้งธรรมชาติของน้ำและธรรมชาติของเมือง โดยเฉพาะข้อจำกัดด้านพื้นที่สาธารณะ เนื่องจากพื้นที่ส่วนใหญ่ในกรุงเทพฯ เป็นกรรมสิทธิ์ของเอกชน ขณะที่พื้นที่สาธารณะหลักที่เมืองมีอยู่คือถนนและคลอง
ดังนั้น การจัดการน้ำจึงไม่สามารถอาศัยการกำหนดกฎเกณฑ์จากภาครัฐเพียงอย่างเดียว แต่ต้องสร้างข้อตกลงและความเข้าใจร่วมกันระหว่างผู้พัฒนาโครงการกับเมือง ตั้งแต่การวางผัง การก่อสร้าง ไปจนถึงการจัดเตรียมพื้นที่รองรับน้ำ
ผู้ว่าฯ ชัชชาติ ยังยกตัวอย่างความเปลี่ยนแปลงของแนวคิดการวางผังเมืองกรุงเทพฯ จากเดิมที่ใช้พื้นที่ฝั่งตะวันออกเป็น Buffer Zone หรือพื้นที่รองรับน้ำ ก่อนที่การขยายตัวของเมืองจะทำให้แนวทางดังกล่าวต้องปรับเปลี่ยนไปสู่การปกป้องเมืองและบริหารจัดการน้ำอย่างเป็นระบบมากขึ้น
ขณะเดียวกัน ยังสะท้อนความรุนแรงของสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลงไป โดยระบุถึงเหตุการณ์ฝนตก 350 มิลลิเมตรภายใน 3 วัน ซึ่งสูงกว่าปริมาณฝนเฉลี่ยตลอดเดือนกันยายนที่ยกขึ้นมาเปรียบเทียบที่ 330 มิลลิเมตร
สถานการณ์เช่นนี้ทำให้โครงสร้างพื้นฐานด้านน้ำ หรือ Water Infrastructure มีความสำคัญไม่ต่างจากถนนและระบบสาธารณูปโภคอื่น ๆ ทั้งคลอง อุโมงค์ระบายน้ำ แนวกั้นน้ำ และพื้นที่รองรับน้ำ ล้วนเป็นองค์ประกอบที่ต้องทำงานร่วมกัน
อย่างไรก็ตาม ชัชชาติย้ำว่า ผังเมืองเพียงอย่างเดียวไม่สามารถครอบคลุมการแก้ปัญหาทั้งหมดได้ เพราะสิ่งสำคัญไม่แพ้กันคือความร่วมมือและการลงมือทำของทุกภาคส่วน
One Bangkok กับ 5 บ่อหน่วงน้ำใต้พื้นที่สีเขียว
ในมุมของภาคเอกชน การพัฒนาโครงการอสังหาริมทรัพย์ขนาดใหญ่จำเป็นต้องมองความเสี่ยงจาก Climate Change และน้ำท่วมเป็นส่วนหนึ่งของการวางแผนตั้งแต่ต้น ไม่ใช่รอให้เกิดปัญหาแล้วจึงแก้ไข
ปณต กล่าวว่า การลงทุนในโครงการขนาดใหญ่ต้องคำนึงถึงความปลอดภัยและความพร้อมรับมือความเสี่ยงในอนาคต โดยเฉพาะโครงการ Mixed-use ที่มีความหนาแน่นของการใช้พื้นที่สูง การจัดเตรียมพื้นที่รับน้ำและควบคุมการระบายน้ำจึงเป็นองค์ประกอบสำคัญ
สำหรับ One Bangkok โครงการที่ร่วมพัฒนาและบริหารจัดการโดยเฟรเซอร์ส พร็อพเพอร์ตี้ (ประเทศไทย) ได้นำแนวคิดการจัดการน้ำมาเป็นส่วนหนึ่งของการออกแบบ ผ่านระบบกักเก็บและหน่วงน้ำที่เชื่อมโยงกับพื้นที่สีเขียว
โครงการมีบ่อรับน้ำหรือบ่อหน่วงน้ำจำนวน 5 บ่อ โดยมีความจุประมาณ 15,000 ลูกบาศก์เมตรต่อบ่อ หรือรวมประมาณ 75,000 ลูกบาศก์เมตร และมีขนาดใหญ่กว่าข้อกำหนด EIA ประมาณ 2.3 เท่า
บ่อหน่วงน้ำดังกล่าวถูกออกแบบให้อยู่ใต้พื้นที่สีเขียว เพื่อกักเก็บน้ำและควบคุมอัตราการระบายออกจากโครงการ ไม่ให้ปริมาณน้ำไหลเข้าสู่ระบบระบายน้ำสาธารณะพร้อมกันจนสร้างภาระให้กับเมือง
ปณต ยังกล่าวถึงแนวคิด Connecting Stream การเชื่อมโยงระบบน้ำภายในโครงการ การกักเก็บน้ำฝน การนำน้ำกลับมาใช้ใหม่ในรูปแบบ Grey Water และการควบคุมการระบายน้ำก่อนออกจากพื้นที่โครงการ
นอกจากนี้ โครงการยังมีพื้นที่สีเขียวและพื้นที่เปิดโล่งรวมกันมากกว่า 50% ของพื้นที่โครงการทั้งหมด โดยมองพื้นที่ดังกล่าวให้เป็นส่วนหนึ่งของการออกแบบเมือง ไม่ใช่เพียงพื้นที่ตกแต่งเพื่อความสวยงาม
แนวทางนี้สะท้อนการเปลี่ยนบทบาทของพื้นที่สีเขียวจากองค์ประกอบประกอบอาคาร ไปสู่โครงสร้างพื้นฐานที่สามารถช่วยบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและลดผลกระทบจากการพัฒนาเมือง
ภูมิสถาปัตยกรรมไม่ใช่แค่ความสวยงาม แต่เป็นโครงสร้างพื้นฐานที่มีชีวิต
อีกหนึ่งประเด็นสำคัญจากเวทีเสวนาคือการเปลี่ยนมุมมองต่องานภูมิสถาปัตยกรรม ซึ่งเดิมมักถูกมองว่าเป็นการออกแบบพื้นที่ให้สวยงาม สร้างบรรยากาศ หรือเป็นพื้นที่พักผ่อนหย่อนใจ แต่บทบาทในปัจจุบันสามารถขยายไปสู่การเป็นส่วนหนึ่งของระบบจัดการน้ำในเมือง
วรรณพร มองว่า ภูมิสถาปัตยกรรมควรถูกพิจารณาในฐานะ “Living Infrastructure” หรือโครงสร้างพื้นฐานที่มีชีวิต ซึ่งประกอบด้วยต้นไม้ ดิน น้ำ และองค์ประกอบทางธรรมชาติที่ทำงานร่วมกัน
การออกแบบพื้นที่จึงต้องคำนึงถึงกระบวนการทางธรรมชาติและวิทยาศาสตร์ ตั้งแต่การกรองน้ำ การรับน้ำ การกักเก็บ การหน่วงการไหล ไปจนถึงการบำบัดและนำน้ำกลับมาใช้ประโยชน์
แนวคิดดังกล่าวยังเชื่อมโยงกับหลักการบริหารจัดการน้ำแบบองค์รวม ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ โดยต้นน้ำให้ความสำคัญกับการฟื้นฟูและรักษาป่า กลางน้ำเน้นการกักเก็บและใช้ประโยชน์จากน้ำ ส่วนปลายน้ำคือการบำบัดน้ำก่อนปล่อยกลับสู่ธรรมชาติ
สำหรับพื้นที่เมือง แนวคิดนี้สามารถนำมาประยุกต์ใช้ได้ทั้งในโครงการขนาดใหญ่และพื้นที่อยู่อาศัยทั่วไป เช่น การออกแบบสนามหญ้าให้สามารถใช้เป็นพื้นที่กิจกรรมในช่วงเวลาปกติ และปรับเป็นพื้นที่รองรับน้ำได้เมื่อเกิดน้ำท่วม รวมถึงการเลือกใช้พื้นผิวที่น้ำสามารถซึมผ่านได้ หรือ Permeable Surface เพื่อลดปริมาณน้ำไหลนอง
อย่างไรก็ตาม การออกแบบพื้นที่รับน้ำยังต้องคำนึงถึงความปลอดภัย การสัญจร และการดูแลรักษาหลังน้ำลด เพื่อให้พื้นที่ดังกล่าวสามารถกลับมาใช้งานได้ตามปกติ
Green Spine เชื่อมพื้นที่สีเขียวให้เป็นระบบเดียวกัน
นอกจากการจัดการน้ำในระดับโครงการแล้ว การเชื่อมโยงพื้นที่สีเขียวระหว่างภาครัฐและเอกชนยังเป็นอีกแนวทางที่มีความสำคัญต่อการพัฒนาเมือง
วรรณพร เสนอแนวคิด Green Spine หรือโครงข่ายพื้นที่สีเขียวที่เชื่อมต่อกัน โดยแม้แต่ละพื้นที่จะได้รับการพัฒนาแยกจากกัน แต่หากสามารถออกแบบให้เชื่อมโยงต่อเนื่อง ก็จะช่วยสร้างพื้นที่สีเขียวที่มีคุณภาพและสนับสนุนการจัดการน้ำในภาพรวม
ด้าน ชัชชาติ ให้ความสำคัญกับการเข้าถึงพื้นที่สาธารณะ โดยมองว่าพื้นที่สีเขียวไม่ควรเป็นเพียงพื้นที่กักเก็บน้ำที่ประชาชนเข้าไปใช้ประโยชน์ไม่ได้ แต่ควรได้รับการออกแบบให้เป็นพื้นที่สาธารณะที่ผู้คนสามารถเข้าถึงและใช้ชีวิตร่วมกับธรรมชาติได้ด้วย
ขณะที่ ปณต กล่าวถึงแนวทางพัฒนาพื้นที่สีเขียวและพื้นที่เปิดโล่งมากกว่า 50% ของโครงการ รวมถึงการออกแบบที่ผสานพื้นที่ธรรมชาติเข้ากับประสิทธิภาพการใช้พื้นที่อาคาร
ประเด็นนี้ยังเชื่อมโยงกับการรับมือปรากฏการณ์ Urban Heat Island หรือเกาะความร้อนในเมือง ซึ่งเกิดจากการสะสมความร้อนในพื้นที่ที่มีสิ่งปลูกสร้างและพื้นผิวคอนกรีตจำนวนมาก โดยพื้นที่สีเขียวและพื้นที่น้ำเป็นองค์ประกอบหนึ่งที่สามารถช่วยลดความร้อนสะสมได้
เมืองที่รับมือ Climate Change ได้ ต้องเป็นความร่วมมือของทุกฝ่าย
บทสรุปจากเวที Bangkok’s Next Chapter: Growing with Water ชี้ให้เห็นว่า การพัฒนาเมืองที่สามารถรับมือกับความเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่เพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัยการออกแบบและการบริหารจัดการพื้นที่อย่างเป็นระบบชัชชาติกล่าวถึงความสำคัญของความร่วมมือจาก 4 ภาคส่วน ได้แก่ ภาครัฐ ภาควิชาการ ภาคธุรกิจ และภาคประชาชน โดยทุกฝ่ายต้องทำงานเชื่อมโยงกัน ไม่ใช่คาดหวังให้หน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งรับผิดชอบเพียงลำพัง
ขณะที่วรรณพร เน้นย้ำว่า แม้แต่ละภาคส่วนจะมีความตั้งใจและแนวทางดำเนินงานของตัวเอง แต่สิ่งสำคัญคือการเชื่อมโยงการทำงานเหล่านั้นให้เกิดเป็นผลลัพธ์ร่วมกัน
สำหรับ One Bangkok การนำระบบกักเก็บน้ำ พื้นที่สีเขียว และการหมุนเวียนน้ำกลับมาใช้ใหม่มาเป็นส่วนหนึ่งของการออกแบบโครงการ เป็นกรณีศึกษาหนึ่งของการผสานการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์เข้ากับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ
โจทย์สำคัญของกรุงเทพฯ ในระยะต่อไปจึงไม่ใช่เพียงการสร้างเมืองให้เติบโต แต่คือการทำให้การเติบโตนั้นไม่เพิ่มภาระให้ธรรมชาติ และเปิดพื้นที่ให้เมืองสามารถปรับตัวอยู่ร่วมกับน้ำได้อย่างมีประสิทธิภาพในระยะยาว
