จากการช่วยเหลือชุมชน สู่การสร้างศักยภาพให้คนในชุมชนเป็นผู้ขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงด้วยตนเอง SCG พัฒนาผู้นำชุมชนสามารถแก้ปัญหาเศรษฐกิจและสังคมในพื้นที่ด้วยตนเอง ผ่านกระบวนการเรียนรู้ที่เน้นการลงมือปฏิบัติจริง โดยมีผู้ผ่านหลักสูตร 70 คน จากผู้เข้าร่วมอบรมกว่า 436 คน
เอสซีจี ต่อยอดประสบการณ์พัฒนาชุมชน 12 ปี สู่ “โรงเรียนผู้นำชุมชนประโยชน์สุข” ที่มุ่งสร้างผู้นำท้องถิ่นให้พร้อมรับมือปัญหาหนี้สิน สร้างอาชีพ และขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลง โดยมีผู้ผ่านหลักสูตรในปี 2569 จำนวน 70 คน จากผู้เข้าร่วมอบรมกว่า 436 คน
จากการพัฒนาชุมชน สู่การสร้างผู้นำที่แก้ปัญหาได้ด้วยตนเอง
การพัฒนาชุมชนให้เข้มแข็งและพึ่งพาตนเองได้ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการสนับสนุนจากภายนอกเพียงอย่างเดียว แต่ต้องทำให้คนในพื้นที่มีความรู้และทักษะเพียงพอที่จะเข้าใจปัญหาของตนเอง วางแผน และร่วมกันหาทางออก โดยมีผู้นำชุมชนเป็นกลไกสำคัญในการสร้างความร่วมมือและผลักดันการเปลี่ยนแปลง
แนวคิดดังกล่าวเป็นที่มาของโครงการ “โรงเรียนผู้นำชุมชนประโยชน์สุข” ของเอสซีจี ซึ่งพัฒนาต่อยอดจากประสบการณ์ทำงานด้านชุมชนตลอด 12 ปี ตั้งแต่ พ.ศ. 2557 จนถึงปัจจุบัน โดยนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาเป็นแนวทางพัฒนาผู้นำให้เข้าใจบริบทพื้นที่ และเปลี่ยนความรู้ไปสู่การแก้ปัญหาจริง
พัฒนาการของการดำเนินงานแบ่งเป็น 3 ช่วงสำคัญ เริ่มจากระยะที่ 1 “พลังปัญญา” ซึ่งมุ่งปรับวิธีคิดให้ชุมชนหันมาพึ่งพาตนเอง แทนการรอรับความช่วยเหลือ ต่อด้วยระยะที่ 2 “พลังชุมชน” ที่เน้นการสร้างทักษะอาชีพและเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ ก่อนต่อยอดสู่โรงเรียนผู้นำชุมชนประโยชน์สุข ซึ่งมุ่งพัฒนาคนที่สามารถวิเคราะห์ปัญหา วางแผน และขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาร่วมกับสมาชิกในชุมชนได้

ในงานโชว์เคส “ประโยชน์สุข Day” ปี 2569 มีการนำเสนอผลการพัฒนาผู้นำชุมชน โดยมีผู้สำเร็จหลักสูตรและเข้ารับประกาศนียบัตร 70 คน จากผู้เข้าร่วมอบรมทั้งหมดกว่า 436 คน
2 หลักสูตร ตั้งหลัก-ก้าวหน้า เน้นเรียนรู้จากการลงมือทำจริง
หัวใจของโรงเรียนผู้นำชุมชนประโยชน์สุข คือการเรียนรู้ที่ไม่หยุดอยู่เพียงการถ่ายทอดความรู้ในห้องเรียน แต่ให้ผู้เข้าร่วมทดลองนำสิ่งที่เรียนไปแก้ปัญหาในพื้นที่จริง ผ่านกระบวนการ Active Learning การเรียนรู้แบบ Project-based Learning และการให้คำปรึกษาอย่างใกล้ชิด (Coaching) ตลอดระยะเวลา 7 เดือนต่อรุ่น
หลักสูตรมุ่งพัฒนาทักษะ 3 ด้าน ได้แก่ ทักษะชีวิต ทักษะอาชีพ และทักษะการขับเคลื่อนชุมชน โดยแบ่งออกเป็น 2 ระดับตามประสบการณ์และความพร้อมของผู้เรียน
หลักสูตรผู้นำตั้งหลัก (Foundational Leaders) ออกแบบสำหรับผู้ที่เริ่มต้นบทบาทผู้นำ จัดอบรม 4 รุ่น ใน 4 ภูมิภาค เน้นการแก้ปัญหาความมั่นคงส่วนบุคคลและปากท้องของครัวเรือน ผู้เรียนจะได้ทำโครงงานปรับโมเดลชีวิต วางแผนจัดการหนี้สิน และสร้างรากฐานอาชีพให้มีความมั่นคง
ส่วน หลักสูตรผู้นำก้าวหน้า (Advanced Leaders) เหมาะสำหรับผู้นำที่มีประสบการณ์ โดยมุ่งพัฒนาความสามารถในการแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างและบริหารจัดการชุมชนอย่างเป็นระบบ ครอบคลุมการบริหารความเสี่ยง การวางระบบธรรมาภิบาลชุมชน การสื่อสารเพื่อสร้างความร่วมมือ ตลอดจนการส่งต่อความรู้เพื่อพัฒนาผู้นำชุมชนรุ่นต่อไป

ยึดหลักเศรษฐกิจพอเพียง สร้างผู้นำที่มีความรู้คู่คุณธรรม
นอกจากทักษะด้านการบริหารจัดการและการประกอบอาชีพแล้ว หลักสูตรยังให้ความสำคัญกับคุณธรรมและหลักคิดในการเป็นผู้นำ โดยยึดหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเป็นรากฐาน
ภายในงาน “ประโยชน์สุข Day” ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์เกษม วัฒนชัย องคมนตรี และประธานคณะกรรมการกิจการสังคมเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน เอสซีจี กล่าวปาฐกถาพิเศษหัวข้อ “หลักคิดการพัฒนาคนและคุณธรรม” โดยเน้นย้ำว่าหัวใจของการเป็นผู้นำคือการคิดอย่างพอประมาณ ตัดสินใจอย่างมีเหตุผล และสร้างภูมิคุ้มกันบนพื้นฐานของความรู้คู่คุณธรรม
หลักคิดดังกล่าวช่วยให้ผู้นำเข้าใจบริบทและศักยภาพของพื้นที่ มองการณ์ไกล และตัดสินใจอย่างรอบคอบ เพื่อให้การพัฒนาชุมชนเกิดประโยชน์ร่วมกัน ไม่ใช่เพียงความสำเร็จของบุคคลใดบุคคลหนึ่ง
ด้านโอบบุญ แย้มศิริกุล ผู้อำนวยการสำนักงาน Enterprise Brand Management เอสซีจี กล่าวว่า การพัฒนาชุมชนไม่ควรจำกัดอยู่ที่การสนับสนุนทรัพยากรหรือเงินทุน แต่ต้องเปิดโอกาสให้คนในพื้นที่ค้นพบเป้าหมายและศักยภาพของตนเอง พร้อมพัฒนาทักษะรอบด้าน ทั้งการดำเนินชีวิต การเงิน อาชีพ การทำงานร่วมกับผู้อื่น และความเป็นผู้นำ
โรงเรียนผู้นำชุมชนประโยชน์สุขถูกออกแบบให้เป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้และลงมือทำจริง โดยเอสซีจีและภาคีเครือข่ายร่วมเป็นพี่เลี้ยง ให้คำปรึกษาและช่วยแก้ไขอุปสรรคระหว่างนำความรู้ไปใช้ในพื้นที่ เป้าหมายจึงไม่ใช่เพียงการสร้างผู้สำเร็จหลักสูตร แต่รวมถึงการสร้างผู้นำต้นแบบที่สามารถส่งต่อความรู้และพัฒนาผู้นำรุ่นต่อไปได้

จากใบบัวเหลือทิ้งสู่สินค้าแฟชั่น สร้างอาชีพให้คนในชุมชน
ตัวอย่างการเปลี่ยนแปลงจากหลักสูตรสะท้อนผ่านประสบการณ์ของผู้นำชุมชนที่นำความรู้ไปต่อยอดการทำงานในพื้นที่จริง
อมรพรรณ สกุลงาม จากวิสาหกิจชุมชน ต.คลองโยง อ.พุทธมณฑล จ.นครปฐม มองเห็นโอกาสจากใบบัวที่ชาวบ้านต้องไถทิ้ง จึงต้องการนำวัสดุดังกล่าวมาพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์แฟชั่นที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เพื่อสร้างอาชีพและรายได้ให้คนในพื้นที่
อย่างไรก็ตาม การดำเนินงานยังมีข้อจำกัดด้านระบบบริหารจัดการ ทั้งการทำบัญชีรายรับ-รายจ่ายส่วนบุคคล และการกระจายงานให้สมาชิกกลุ่มมีส่วนร่วม หลังเข้าร่วมหลักสูตร เธอได้เรียนรู้การกำหนดกลุ่มเป้าหมายลูกค้าให้สอดคล้องกับสินค้า การสร้างแบรนด์ และการเปิดช่องทางออนไลน์เพื่อให้เข้าถึงกลุ่มผู้บริโภคที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อมมากขึ้น
การเปลี่ยนแปลงสำคัญไม่ได้อยู่เพียงการพัฒนาผลิตภัณฑ์ แต่รวมถึงวิธีทำงาน จากเดิมที่ลงมือทำด้วยตนเองเป็นหลัก สู่การวางแผน แบ่งหน้าที่ และติดตามงาน เพื่อเปิดโอกาสให้สมาชิกเข้ามามีส่วนร่วมในการสร้างอาชีพ
ยกระดับสมุนไพรชุมชน จากภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่บริการสุขภาพ
อีกตัวอย่างหนึ่งคือ จตุพร รัตนบุรี ประธานวิสาหกิจชุมชนกลุ่มผลิตและใช้สารชีวภัณฑ์ ต.ช้างกลาง อ.ช้างกลาง จ.นครศรีธรรมราช ซึ่งมีพื้นฐานเป็นปราชญ์ชุมชนด้านสมุนไพร พร้อมด้วยวัตถุดิบและเครือข่ายคนในพื้นที่
เธอตั้งใจพัฒนาโรงอบและสวนสมุนไพรให้เป็นพื้นที่ดูแลสุขภาพและสร้างอาชีพจากภูมิปัญญาท้องถิ่น แต่ที่ผ่านมาเผชิญข้อจำกัดด้านการให้บริการ การตลาด และการสื่อสาร แม้ใช้เวลาพัฒนามานานกว่า 5 ปี ก็ยังไม่สามารถดำเนินการได้ตามเป้าหมาย
หลังเข้าร่วมหลักสูตร เธอปรับวิธีทำงานจากการทำตามความคุ้นเคยมาเป็นการวางแผนอย่างเป็นระบบ โดยประสานผู้เชี่ยวชาญเข้ามาตรวจสอบและปรับปรุงระบบเตา จนโรงอบมีระบบควบคุมอุณหภูมิที่ได้มาตรฐาน พร้อมออกแบบแพ็กเกจบริการ 2 รูปแบบ และนำแอปพลิเคชัน LINE มาใช้สำหรับจองคิว
นอกจากการพัฒนาระบบบริการแล้ว การเรียนรู้ยังช่วยให้เธอมีความมั่นใจในการสื่อสารและนำเสนอสิ่งที่ต้องการถ่ายทอดได้ชัดเจนขึ้น
กระจายโอกาสสู่ 52 ครัวเรือน ผ่านเครือข่ายวิสาหกิจชุมชน
ด้านสุภาภรณ์ ลำดวน จากวิสาหกิจชุมชนบ้านรักผักฟาร์ม ต.ปงดอน อ.แจ้ห่ม จ.ลำปาง เริ่มต้นจากการปลูกผักอินทรีย์เพื่อบริโภคในครอบครัว ก่อนต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ผงผักและขนมข้าวอบกรอบ พร้อมขยายเครือข่ายวิสาหกิจชุมชน
แต่การขยายกิจการยังมีอุปสรรคจากข้อจำกัดด้านการตลาดออนไลน์ และความต้องการสร้างรายได้ให้สมาชิกในเครือข่าย รวมถึงการพัฒนาโรงงานที่ทุกคนสามารถมีส่วนร่วมได้
สิ่งที่เปลี่ยนไปหลังเข้าร่วมหลักสูตรคือการปรับบทบาทจากการทำงานด้วยตนเอง มาเป็นการรับฟังและกระจายงานตามความถนัดของสมาชิก โดยปัจจุบันมีเครือข่ายวิสาหกิจชุมชน 52 ครัวเรือนเข้ามามีส่วนร่วมในการผลิต
กรณีดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าการพัฒนาผู้นำไม่ได้หมายถึงการเพิ่มความสามารถให้คนคนเดียว แต่ยังรวมถึงการสร้างระบบการทำงานที่เปิดโอกาสให้สมาชิกในชุมชนเข้ามาร่วมสร้างคุณค่าและผลประโยชน์จากการทำงานร่วมกัน
4 ภาคีเครือข่าย เติมความรู้ด้านการศึกษา การเงิน และการพัฒนาชุมชน
การพัฒนาผู้นำชุมชนให้สามารถนำความรู้ไปใช้ได้จริง จำเป็นต้องอาศัยความเชี่ยวชาญจากหลายภาคส่วน โรงเรียนผู้นำชุมชนประโยชน์สุขจึงมีความร่วมมือกับภาคีเครือข่าย ได้แก่ เอสซีจี มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ธนาคารไทยพาณิชย์ และสำนักงานพระคลังข้างที่
มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ พร้อมด้วยมหาวิทยาลัยเครือข่ายในภูมิภาค ได้แก่ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มหาวิทยาลัยขอนแก่น และมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย สนับสนุนองค์ความรู้ทางวิชาการและกระบวนการโค้ชติดตามผลในพื้นที่
ขณะที่ธนาคารไทยพาณิชย์สนับสนุนความรู้ด้านการบริหารจัดการการเงินส่วนบุคคล การทำบัญชีครัวเรือน และการให้คำปรึกษาเรื่องการจัดการหนี้สินอย่างเป็นระบบ ส่วนสำนักงานพระคลังข้างที่ทำหน้าที่เชื่อมโยงบทเรียนจากหลักสูตรไปสู่การประยุกต์ใช้และขยายผลในพื้นที่จริง
ความร่วมมือดังกล่าวเป็นการผสานองค์ความรู้ด้านการศึกษา การเงิน และการพัฒนาชุมชน เพื่อให้ผู้นำสามารถนำทักษะไปตอบโจทย์ปัญหาที่แตกต่างกันของแต่ละพื้นที่
สำหรับงาน “ประโยชน์สุข Day” จึงเป็นมากกว่าเวทีแสดงผลงานของผู้สำเร็จหลักสูตร แต่เป็นจุดเชื่อมโยงให้ผู้นำทั้ง 70 คน นำประสบการณ์และความรู้กลับไปต่อยอดในชุมชน พร้อมส่งต่อโอกาสให้คนในพื้นที่มีส่วนร่วมในการสร้างการเปลี่ยนแปลง
แนวทางดังกล่าวสะท้อนการขับเคลื่อน Inclusive Society ภายใต้แนวคิด Inclusive Green Growth ของเอสซีจี ที่มุ่งลดความเหลื่อมล้ำ สร้างสังคมที่เกื้อกูลกัน และเปิดโอกาสให้ผู้มีส่วนได้เสียเติบโตไปด้วยกัน โดยมีเป้าหมายให้ชุมชนสามารถ “อยู่รอด อยู่ดี อยู่ร่วม และอยู่ยืน”




