S&P เร่งลดคาร์บอน Scope 3 แก้โจทย์ใหญ่ธุรกิจอาหาร

S&P เผชิญโจทย์สำคัญในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากห่วงโซ่อุปทาน Scope 3 คิดเป็น 58% ของการปล่อยทั้งหมด ขณะเดียวกัน ต้องปรับบรรจุภัณฑ์ให้รองรับการรีไซเคิล โดยไม่ทำให้อายุการเก็บรักษาผลิตภัณฑ์อาหารสั้นลง เผยการลดคาร์บอนไม่ได้จบที่โรงงาน แต่ต้องจัดการทั้งวัตถุดิบ บรรจุภัณฑ์ และระบบขนส่ง

การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของธุรกิจอาหาร ไม่ได้จบลงแค่การปรับปรุงโรงงานหรือเปลี่ยนมาใช้พลังงานสะอาด แต่ยังต้องจัดการการปล่อยคาร์บอนตลอดห่วงโซ่อุปทาน ตั้งแต่วัตถุดิบ บรรจุภัณฑ์ ไปจนถึงระบบขนส่ง โดย S&P เผยว่า การปล่อยก๊าซเรือนกระจก Scope 3 มีสัดส่วนสูงถึง 58% ของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั้งหมด ขณะที่การเปลี่ยนบรรจุภัณฑ์ให้รีไซเคิลได้ยังต้องเผชิญข้อจำกัดด้านอายุการเก็บรักษาอาหารและต้นทุนการผลิต

Scope 3 โจทย์ใหญ่ที่ธุรกิจอาหารควบคุมได้ยาก

ข้อมูลจากการสัมภาษณ์ผู้บริหาร S&P ในงาน Sustainability Expo 2026 (SX2026) สะท้อนให้เห็นว่า การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของธุรกิจอาหารมีความท้าทายมากกว่าการปรับปรุงกระบวนการผลิตภายในองค์กร เนื่องจากการปล่อยคาร์บอนส่วนสำคัญเกิดขึ้นตลอดห่วงโซ่อุปทาน โดยเฉพาะ Scope 3 ซึ่งเกี่ยวข้องกับกิจกรรมทางอ้อม เช่น การจัดซื้อวัตถุดิบและการดำเนินงานของคู่ค้า

มณีสุดา ศิลาอ่อน ประธานเจ้าหน้าที่สำนักพัฒนาความยั่งยืนและสื่อสารองค์กร บริษัท เอส แอนด์ พี ซินดิเคท จำกัด (มหาชน) เผยว่า จากการประเมินการปล่อยก๊าซเรือนกระจกขององค์กร Scope 3 มีสัดส่วนประมาณ 58% ขณะที่ Scope 1 และ Scope 2 มีสัดส่วนประมาณ 4% รวมกัน

วัตถุดิบอย่างเนื้อหมู ข้าว และกล้วย ล้วนเป็นส่วนหนึ่งของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่บริษัทต้องนำมาคำนวณ ทำให้การลดคาร์บอนในส่วนนี้ไม่สามารถดำเนินการได้ด้วยมาตรการภายในโรงงานเพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัยความร่วมมือจากเกษตรกรและซัพพลายเออร์

แนวทางที่บริษัทดำเนินการ ได้แก่ การจัดอบรมคู่ค้า การจัดทำเช็กลิสต์ และการลงพื้นที่ตรวจประเมิน (Audit) เพื่อส่งเสริมให้คู่ค้าพัฒนาการดำเนินงานด้านสิ่งแวดล้อม อย่างไรก็ตาม S&P ระบุว่าต้องคำนึงถึงภาระการลงทุนของคู่ค้าด้วย จึงต้องการเห็นกลไกสนับสนุนจากภาครัฐ เช่น แบบฟอร์มมาตรฐานที่ช่วยให้ผู้ประกอบการรายงานข้อมูลได้สะดวกขึ้น

บรรจุภัณฑ์รีไซเคิลกับข้อจำกัดที่กระทบอายุอาหาร

อีกหนึ่งโจทย์สำคัญของธุรกิจอาหาร คือการปรับเปลี่ยนบรรจุภัณฑ์ให้เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม โดย S&P ได้ปรับเปลี่ยนบรรจุภัณฑ์ไปสู่รูปแบบที่รองรับการรีไซเคิลแล้ว 97.14% และกำลังพัฒนาแนวทางจัดการบรรจุภัณฑ์ส่วนที่เหลือ เพื่อเตรียมรับทิศทางกฎระเบียบด้านบรรจุภัณฑ์ ทั้ง PPWR ของสหภาพยุโรป และ EPR ในประเทศไทย

อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนวัสดุบรรจุภัณฑ์ไม่ได้ทำได้ทันทีทุกผลิตภัณฑ์ เนื่องจากอาหารบางประเภทต้องอาศัยบรรจุภัณฑ์หลายชั้น (Multilayer) เพื่อรักษาคุณภาพและยืดอายุการเก็บรักษา

มณีสุดา ยกตัวอย่างว่า การเปลี่ยนไปใช้บรรจุภัณฑ์วัสดุชนิดเดียว (Mono-material) อาจทำให้อายุการเก็บรักษาผลิตภัณฑ์บางรายการลดลงจากเดิม 4 เดือน เหลือเพียง 1 เดือน ซึ่งส่งผลกระทบต่อธุรกิจ โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่มียอดขายสูง

ปัจจุบันบริษัทจึงอยู่ระหว่างการวิจัยร่วมกับ SCG เพื่อพัฒนาบรรจุภัณฑ์ที่สามารถรีไซเคิลได้ โดยยังคงรักษาคุณภาพและอายุการเก็บรักษาของอาหารไว้ให้ได้

อีกข้อจำกัดคือ ต้นทุนของบรรจุภัณฑ์รูปแบบใหม่ ซึ่งผู้บริหารระบุว่าอาจสูงขึ้นประมาณ 30–40% เมื่อเทียบกับรูปแบบเดิม สะท้อนให้เห็นว่าการเปลี่ยนผ่านสู่บรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมยังมีต้นทุนที่ผู้ประกอบการต้องบริหารจัดการ

Solar Roof และ EV ขับเคลื่อนการลดคาร์บอนในระบบผลิตและขนส่ง

ในส่วนของการดำเนินงานภายในองค์กร S&P ให้ความสำคัญกับการปรับปรุงประสิทธิภาพการใช้พลังงาน โดยติดตั้งระบบ Solar Roof ในโรงงานและศูนย์กระจายสินค้า ขณะที่ข้อมูลจากเอกสารบริษัทระบุว่า สัดส่วนการใช้พลังงานทางเลือกในกระบวนการผลิตและศูนย์กระจายสินค้าอยู่ที่ 21.89%

นอกจากนี้ ยังมีการปรับปรุงกระบวนการผลิต ทั้งการเปลี่ยนบอยเลอร์และการจัดการสารทำความเย็น เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

ด้านระบบขนส่ง บริษัทเริ่มทดลองใช้รถขนส่งพลังงานไฟฟ้า (EV) จำนวน 1 คัน สำหรับขนส่งสินค้าระหว่างโรงงานกับศูนย์กระจายสินค้าแช่เย็น (Distribution Center: DC)

อย่างไรก็ตาม การขยายจำนวนรถ EV ยังมีข้อจำกัด เนื่องจากรถขนส่งของ S&P ต้องเป็นรถห้องเย็นสำหรับรักษาคุณภาพเค้กและผลิตภัณฑ์อาหาร ซึ่งใช้พลังงานในการทำความเย็นสูง และอาจต้องแวะชาร์จระหว่างเส้นทาง

มณีสุดา ระบุว่า บริษัทกำลังศึกษาความเป็นไปได้ในการทยอยเพิ่มรถ EV โดยอาจเริ่มจาก 2–3 คัน แต่ยังต้องประเมินเส้นทางการขนส่ง ประสิทธิภาพการใช้งาน และความคุ้มค่าของการลงทุน รวมถึงหารือกับพันธมิตรที่มีประสบการณ์ในการใช้รถไฟฟ้าขนาดใหญ่เพิ่มเติม

ตั้งเป้า Carbon Neutrality ปี 2040 และ Net Zero ปี 2050

สำหรับทิศทางระยะยาว S&P กำหนดเป้าหมายมุ่งสู่ความเป็นกลางทางคาร์บอน (Carbon Neutrality) ภายในปี 2040 และการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero) ภายในปี 2050 ตามข้อมูลในเอกสารบริษัท

ขณะเดียวกัน บริษัทมีการทยอยซื้อคาร์บอนเครดิตเพื่อชดเชยการปล่อยก๊าซเรือนกระจก โดยผู้บริหาร ระบุว่า การชดเชยดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของการดำเนินงานในช่วงเปลี่ยนผ่าน แต่การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากกระบวนการดำเนินธุรกิจโดยตรงยังเป็นสิ่งที่ต้องให้ความสำคัญ

ภาพรวมการดำเนินงานของ S&P สะท้อนโจทย์ที่ธุรกิจอาหารต้องเผชิญในการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ ตั้งแต่การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในห่วงโซ่อุปทาน การพัฒนาบรรจุภัณฑ์ที่รีไซเคิลได้โดยไม่กระทบคุณภาพสินค้า ไปจนถึงการปรับระบบขนส่งให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

เพราะสำหรับธุรกิจอาหาร การลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมไม่ได้มีเพียงเป้าหมายในการลดคาร์บอนเท่านั้น แต่ยังต้องรักษามาตรฐานความปลอดภัย คุณภาพผลิตภัณฑ์ และความสามารถในการแข่งขันทางธุรกิจไปพร้อมกัน